De massamedia dragen bij aan het discrimineren van dikke mensen 

Nathalie Kamp

Twee jaar geleden breidde het sportmerk Nike haar collectie uit met grote maten en vorige zomer lanceerde Nike plussize paspoppen in haar flagship store in London. Hier vonden een hele hoop mensen iets van. Zo had ook Olcay Gulsen van RTL Boulevard haar mening paraat. In de uitzending van RTL boulevard van 10 juni 2019 noemde Gulsen de plussize paspop van maat 48 ‘’supersize’ en stelde zij dat een vrouw van dit formaat niet in staat zou zijn om te kunnen sporten. Na de uitzending barstte het op social media los (Kijk hier)
Er werd veel kritiek op Gulsen geuit, zij had zich niet zo mogen uitspreken over dikkere vrouwen. Toch waren er ook veel mensen die vonden dat de presentatrice gelijk had en dat dikke mensen nou eenmaal moeten afvallen. Alleen, in het donker en in lelijke soepjurken. Door dikke mensen te ‘accepteren’ zou een ongezonde levensstijl gepromoot worden. 

Lichaamsbeeld en de manier waarop deze wordt geportretteerd in de samenleving is al langer een onderwerp van discussie. In deze discussie zien we dat het begrip fatshaming steeds vaker genoemd wordt. Fatshaming houdt in dat een dik persoon belachelijk gemaakt of bekritiseerd wordt, met als doel dat die persoon zich gaat schamen voor zijn/haar/diens vet. 

Hoe kan het dat we zo denigrerend naar dikke mensen kijken? Mediamakers hebben een grote invloed op hoe wij elkaar zien. Zij bepalen het beeld en de taal waarin we met elkaar omgaan. De media en de boodschap die zij uitdragen kunnen niet los van elkaar worden gezien. Zij geven hun visie op de werkelijkheid en vormen die tegelijkertijd (Women INC 2016)  
De vraag is dus in hoeverre de massamedia bijdragen aan de maatschappelijke druk om dikke mensen te veroordelen. Om deze vraag te kunnen beantwoorden moet duidelijk worden in hoeverre de massamedia invloed hebben op het in stand houden van valse overtuigingen omtrent gewicht. Daarna is het noodzakelijk om te onderzoeken of de massamedia bepaalde stereotyperingen van dikke mensen in stand houden. 

Valse overtuigingen omtrent gewicht en gezondheid 

Een van de hardnekkigste overtuigingen die ervoor zorgt dat dikke mensen veroordeeld worden, houdt in dat dikke mensen zouden kunnen afvallen als ze daarvoor zouden kiezen (Maureen 2015)
Dit is echter een valse overtuiging. Wetenschappelijk onderzoek van de afgelopen 25 jaar wijst keer op keer uit dat gewicht niet in de volledige controle van het individu ligt. De huidige manieren van diëten en gewicht-controle strategieën blijken ineffectief: een heel groot deel van de mensen verliest geen gewicht of komt weer aan na het volgen van een dieet. 

Bovendien wordt er een medisch beeld geschetst dat inhoudt dat dun gelijk staat aan gezond en dik aan ongezond. Maar ook dit klopt niet, de gezondheidsrisico’s van vet worden overdreven en gezondheidsinstellingen stigmatiseren dikke mensen consequent. Onderzoek laat zien dat individuen die dik en fit zijn langer leven dan dunne mensen die inactief zijn. Maar in tegenstelling tot mensen met ondergewicht wordt er heel veel media- aandacht gegeven aan dikke mensen. 

Nu blijkt dat de bovengenoemde overtuigingen wetenschappelijk onjuist zijn, hoe kan het dan dat veel mensen er wel in geloven en op grond van deze overtuigingen dikke mensen veroordelen? Dit komt onder andere doordat de massamedia bijdragen aan het in stand houden van deze valse overtuigingen (Cody Stanford 2018)
Zo worden er op televisie vaak ‘’experts’’ aan het woord gelaten, terwijl dit helemaal geen bevoegde experts hoeven te zijn. Sonja Bakker was in 2009 bijvoorbeeld te zien in haar tv-programma ‘’SOS Sonja’’ waarbij zij verschillende kandidaten hielp met hun afvalproces. Sonja Bakker is bekend van haar dieetprogramma’s en wordt door veel mensen als expert op het gebied van diëten gezien. Zij heeft echter nooit een opleiding tot diëtiste gevolgd. 

Door mensen (ont bekritiseerd) aan het woord te laten op televisie over bepaalde onderwerpen waar zij niet genoeg verstand van hebben, vergroot je als mediamaker de kans dat de kijker bepaalde mythes omtrent gezondheid overneemt van onkundige experts. Hoe vaker de kijker hoort dat ‘’elk pondje door het mondje gaat’’ hoe groter de kans dat de kijker gaat geloven dat bepaalde stereotyperingen over dikke mensen kloppen. 

Het gebruik van stereotyperingen 

Naast het bijdragen van de massamedia aan valse overtuigingen omtrent overgewicht, houden zij ook bepaalde stereotyperingen van dikke mensen in stand. Door deze stereotyperingen worden dikke mensen vaak veroordeeld. De stereotypering van dikke mensen houdt bijvoorbeeld in dat zij vaak worden beschouwd als weinig energiek, gulzig, lui, onaantrekkelijk en ongedisciplineerd (Cornelisse-Vermaat 2003)

Televisiekijkers kunnen getoonde beelden gebruiken om hun identiteit te creëren of aan te passen. Zij bepalen onbewust hoe zijzelf tegenover de boodschap staan en welke invloed dit heeft op de identiteit die zij zichzelf toekennen. Op televisie zijn verschillende mensen met wie de kijker zichzelf kan vergelijken. Wanneer er via massamedia een stereotyperende boodschap wordt uitgezonden, werkt dit op twee manieren het beschamen en veroordelen van dikke mensen in de hand: 

-Ten eerste zal een dikke kijker die naar een programma kijkt waar een dik persoon in voorkomt, zichzelf met de dikkere persoon vergelijken en tot de conclusie komen dat er overeenkomsten bestaan tussen hemzelf/haarzelf en de persoon op beeld. De kijker plaatst zich hiermee in het stereotype. Wanneer de dikke persoon op beeld belachelijk gemaakt wordt omdat hij/zij/hen dik is, dan zal het voor de dikke kijker ook aanvoelen alsof deze zelf belachelijk wordt gemaakt, hierdoor zal hij/zij/hen een negatief zelfbeeld ontwikkelen. 

-Ten tweede heeft de stereotypering van dikke mensen op slanke mensen juist het tegenovergestelde effect. Zij kijken hetzelfde programma, zien een dik persoon, herkennen zich hier niet in, maar zien wel dat het oké is om grapjes te maken over iemands gewicht of om een dik persoon te discrimineren. Hierdoor krijgen zij het idee dat ze beter en succesvoller zijn dan dikke mensen en gaan op dikke mensen neer kijken. 

Deze effecten worden versterkt door de frequentie van de negatieve representatie. Hoe vaker een negatieve representatie wordt weergegeven, des te makkelijker is het om te geloven dat iets daadwerkelijk als negatief moet worden beschouwd. 

Onvolledig afgebeeld 

Naast het bijdragen aan het in stand houden van mythes over gezondheid en stereotyperingen, zorgt ook de vorm (dat wil zeggen, de keuzes die gemaakt worden in de manier waarop over een bepaald onderwerp wordt gerapporteerd) van media voor het vergroten van de maatschappelijk druk om dikke mensen te veroordelen. In rapportages over overgewicht wordt er doorgaans alleen ingezoomd op een dikke arm die een hamburger vasthoudt, of een dikke buik die over een broek heen hangt terwijl een voice-over cijfers opnoemt over overgewicht. Dit worden headless-shots genoemd.
Het isoleren van bepaalde dikke lichaamsdelen zorgt ervoor dat hetgeen waardoor we empathie krijgen voor een ander mens - het gezicht- ontbreekt (
DePierre 2013) Bovendien worden dikke mensen hierdoor letterlijk als onvolledige mensen afgebeeld. Doordat de massamedia op een bepaalde manier rapporteren over overgewicht, verkleinen zij de kans op medeleven van de kijker. Hierdoor vergroten zij de maatschappelijke druk om dikkere mensen te veroordelen. 

Iedereen kijkt anders? 

Natuurlijk moet er wat nuance worden toegebracht: niet elke kijker interpreteert de boodschappen van de massamedia op dezelfde manier. Uit onderzoek blijkt dat ervaringen met mensen in het dagelijks leven bepalen welke betekenis wordt toegekend aan een bepaalde boodschap. We moeten tegelijkertijd echter opmerken dat tegenwoordig niet meer alleen mensen uit de directe omgeving het beeld van de maatschappij bepalen, de media zijn vandaag de dag alom aanwezig dus dragen zij zowel bewust als onbewust bij aan de manier waarop wij elkaar zien en met elkaar omgaan. 

Kortom, de massamedia dragen substantieel bij aan het vergroten van de maatschappelijke druk om dikke mensen te veroordelen. De makers van de massamedia moeten zich ervan bewust zijn dat zij een grote maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen. De discriminatie en veroordeling van dikke mensen lijkt in onze samenleving geslopen als iets wat niet hoeft te worden bekritiseerd. De massamedia zorgen ervoor dat bepaalde mythes over de gezondheid van dikke mensen in stand worden gehouden. Dit moet veranderen door kritischer te kijken naar wie er aan het woord wordt gelaten over onderwerpen die met gezondheid en overgewicht samenhangen. Daarnaast houden de massamedia bepaalde negatieve stereotyperingen van dikke mensen in stand. Er zouden meer gelukkige, succesvolle dikke mensen in de massamedia te zien moeten zijn, die volledig in beeld gebracht worden. 


Overigens heeft Olcay haar excuses aangeboden voor de opmerkingen die ze had gemaakt tijdens de uitzending van RTL Boulevard.



Nieuwer bericht